Intengiso
Isibhengezo – skrolela ezantsi


-
-
- Hayi andiyixhasi le ntuthuko 3848
- Ewe ndiyavuma 26
- Hayi ngokupheleleyo 98
-
URhulumente waseNtshona Koloni ufake isicelo sokutshintsha indawo kunye nokuphuhlisa kwakhona i-Oude Molen Precinct eyi-13 yeehektare, ephethwe ngurhulumente ePinelands.
Isiphakamiso sangoku siceba ukutshintsha indawo eluhlaza esele imiselwe ixesha elide, enoxinano oluphantsi ngophuhliso oluxubeneyo oluphezulu, olunezitezi ezisibhozo oluzisa malunga neeyunithi zokuhlala ezili-1,364, iindawo ezinkulu zeeofisi zorhwebo, kunye neziseko zophuhliso lokuthengisa.
Umqobo osemthethweni: Ngomhla we-10 kweyeSilimela ngo-2026, iKomiti yeziBheno yeLifa leMveli laseNtshona Koloni yasichitha ngokusesikweni isibheno somfaki-sicelo yaza yavumelana nokwaliwa ngokupheleleyo kweHeritage Impact Assessment (HIA), iqinisekisa ukuba ayihambelani neCandelo 38(3) loMthetho weZixhobo zeLifa leMveli leSizwe (NHRA). Nangona imvume yelifa lemveli ingamkelekanga, iSixeko saseKapa siqhubeka nesicelo sokusetyenziswa komhlaba nangona kunjalo. Izimvo zoluntu ziyaphela ngomhla wama-30 kweyeSilimela ngo-2026.
cofa ikhonkco ngolwazi oluthe kratya, okanye skrolela ezantsi ukuze ube nelizwi lakho
Yitsho into yakho – yila isixeko sakho.
Iinkxalabo eziphezulu
ISixeko asinakuvuma ngokusemthethweni isakhelo sophuhliso ngelixa uvavanyo lwelifa elisemthethweni olusisiseko lungamkelekanga phantsi kweCandelo 38(3) le-NHRA. I-HIA yomfaki-sicelo isebenzise gwenxa isakhelo somthetho ngokusebenzisa inkcazo engqongqo, "ethe nkqo" yokudluliselwa kwelifa eliphilayo ukugxotha ilifa eliphilayo njengoko kuchaziwe kwiCandelo 2(xxi). Ityala leRiver Club libonise ngokucacileyo ukuba ilifa elingabonakaliyo kunye nokubonisana kweZizwe eziQalayo njengezinto ezibalulekileyo—iimbopheleleko esi sicelo aziphumeleli. Iinkcaso ezisemthethweni ezivela kwiindlu ezininzi eziqatshelweyo zaseKhoe naseSan zityhila amabango okuqala okuxhaswa kwabantu bomthonyama njengobuxoki, okuqinisekisa ukuba esi siphakamiso sitshabalalisa indawo yenkcubeko edibeneyo.
Uluntu olukhoyo e-Oude Molen lubonelela ngeenkonzo ezibalulekileyo zokhathalelo, imfundo, unyango, kunye nenkcubeko ezixhomekeke ngokupheleleyo kubuntu obuzolileyo nobuncinci basemaphandleni bale ndawo. Le misebenzi iqhubeka ngokuthe ngqo "nokuqhubeka kwenjongo" kwesikhungo esineminyaka eli-130 ubudala esikwindawo yonyango ejikeleze iValkenberg, eyayisebenzisa ukhathalelo olusekelwe emhlabeni kunye nokuvuselelwa kwezolimo. Ukususa iRobin Trust, izikolo ezipheleleyo, iigadi zendalo, kunye nezibonelelo zonyango lwamahashe kutshabalalisa inkqubo yentlalo esebenzayo enika ixabiso elikhulu kuluntu. Ezi zixhobo zelifa eliphilayo azifakwanga ngokupheleleyo kwiingqwalasela zempembelelo yoluntu zeprojekthi.
Inkqubo yokubandakanyeka koluntu ayinaziphene kuba iimodeli kunye nemifanekiso epapashwe ukuze uluntu lunike ingxelo ayibonisi imida ephezulu yokuphakama, ubukhulu, kunye noxinano olubekwe ngokuzolileyo ngaphakathi kwesakhelo somthetho. Oku kudala umbono ongachanekanga kakhulu wobukhulu bokwenyani beprojekthi. Okubaluleke kakhulu, xa iSixeko sivuma esi sakhelo, zonke izigaba zokucwangcisa ezilandelayo zithintelwa ngokomthetho ukuba zisetyenziswe ngaphakathi kwezo parameters ziphezulu, zishiya uluntu lunemida emincinci kakhulu yokuphembelela okanye yokutshintsha ubukhulu bophuhliso kumanqanaba alandelayo.
Kukho ubungqina obucacileyo nobuxhaswa ngamaxwebhu bokuba le nkqubo yolawulo ayiqhutywa ngokunyaniseka. Izixhobo zikaRhulumente waseNtshona Koloni ezinikezelwe kubatyali-mali bamazwe ngamazwe kwiNgqungquthela yoTyalo-mali yaseNtshona Koloni ngoNovemba ka-2025 zachaza ngokuphandle le projekthi njengethuba elicacileyo, "elilahlekileyo" kunye neemvume zelifa ezigqityiweyo kunye nokuthatha inxaxheba koluntu okugqityiweyo. Enyanisweni, i-HIA yayisele ifunyenwe ingathobeli imithetho yiHeritage Western Cape ngoJuni ka-2025, uvavanyo oluhlaziyiweyo lwalungekangeniswa, kwaye iifestile zempendulo yoluntu zahlala zivulekile. Ukunyanzelisa imvume yokusebenzisa umhlaba ngelixa kunganakwa ukwaliwa okusebenzayo komthetho kuqinisekisa ukuba isiphumo simiselwe kwangaphambili ngokupheleleyo.
Lo ngumhlaba woluntu oxabisa kakhulu. Okwangoku ubonelela ngexabiso elikhulu, elilinganisekayo lentlalo kunye nelokusingqongileyo kubemi baseKapa ngexabiso eliphantsi kumasipala. Nakuphi na ukulahla, ukutshintshwa kwemimandla, okanye uphuhliso lomhlaba woluntu oluxineneyo kufuneka lusebenzele uluntu lokwenyani, endaweni yokuba lubekwe ecaleni ukuze lusetyenziswe kurhwebo lwabucala phantsi kwesakhelo esikhululekileyo.
Uvavanyo lweMpembelelo yeLifa leMveli kwindawo yonke kwiPaki yaseTwo Rivers Urban Park ebanzi nenembali enzulu aluzange lugqitywe. Inkqubo yelifa lemveli ebanzi yamiswa ngequbuliso, kwaye uMgaqo-nkqubo woPhuhliso lweNdawo yeNgingqi waphunyezwa nokuba kunjalo. Ngokumisa iimpembelelo zelifa lemveli kwiindawo ezithile size sikhethe ukungawunaki ukwaliwa kwinqanaba lesiza, iSixeko siqhekeza ngokucwangcisiweyo umhlaba wenkcubeko odibeneyo ngaphandle kokuvavanya umonakalo oqokelelweyo, okwizinga lendawo.
Esi sicelo asinakujongwa sodwa. Siyinxalenye yenkqubela phambili enkulu eyenzeka ngaxeshanye kwindlela efanayo, kuquka iRiverlands, iConradie Park, kunye nokuhlaziywa kweKing David Mowbray Golf Course. Uxinzelelo oluqhubekayo kwiziseko zophuhliso aluzange luhlolwe ngokuzimeleyo. Izikolo zasekuhlaleni sele zinomthamo omkhulu emva kokuqaliswa kweConradie Park, ukuvalwa kwezithuthi kuyanda, kwaye inkqubo yezothutho ixhomekeke kwisitishi esitsha sikaloliwe apho kungekho bhajethi okanye isibophelelo siqinisekisiweyo esenziwe yiPRASA.
Ukuthengisa komfaki-sicelo kuxhomekeke kakhulu kumabango okuba isinye kwisithathu sophuhliso siya kuba nezindlu zentlalo nezifikelelekayo. Nangona kunjalo, amaxwebhu esikhokelo achaza ngokucacileyo ukuba ukufakwa kwezi yunithi akubophelelekanga kwaye kuxhomekeke ngokupheleleyo kuvavanyo "lokusebenziseka kwemali" lwexesha elizayo. Akukho ndlela yomthetho enyanzeliswayo kwesi sicelo yokuqinisekisa ukuba izindlu ezifikelelekayo ziya kuze zisebenze. ISixeko akufuneki sinike amalungelo ophuhliso asisigxina, axineneyo asekelwe kwiinjongo zokuzithandela umphuhlisi wabucala anokuzishiya ngokulula kamva.
Le ndawo ineehektare ezili-13 ijikeleze ngqo indlela enobuthathaka yoMlambo iBlack River kunye nenkqubo yamanzi. Nangona kukho ubukhulu kunye noxinano olukhulu lwesicelo esinezitezi ezintlanu, akukho vavanyo oluzimeleyo lweMpembelelo yokusiNgqongileyo (i-EIA) olwenziweyo. Le ndawo yindawo yokuhlala ebhaliweyo yezilwanyana ezikhuselweyo, kuquka ne-Western Leopard Toad esengozini yokutshabalala. Ukuqhubela phambili olu hlengahlengiso ngaphandle kokuvavanya iimpembelelo eziqokelelweyo zendalo kunye nophuhliso olukhulu olukufutshane kuphula imigaqo esisiseko yokuzinza kokusingqongileyo.
Iimbono: Ithini ingxoxo?
Ukukunceda wenze isigqibo esinolwazi, nasi isishwankathelo seengxoxo eziphambili eziphakanyiswa ngabaxhasi nabachasi besindululo sokwakhiwa ngokutsha:
Ukupheliswa koCalucalulo lweNdawo: Abaxhasa le ngcamango bathi u-Oude Molen umele ithuba elibalulekileyo lokusebenzisa umhlaba kawonke-wonke okwindawo entle ukusondeza iintsapho zabasebenzi kumbindi wesixeko.
Ukuhanjiswa kwezindlu: Ukuqhubela phambili ngeendawo ezisetyenziselwa izinto ezahlukeneyo kubonelela ngesabelo se-34% kwiiyunithi zezindlu ezifikelelekayo nezinoluntu ukuze kujongwane nokusilela kwezindlu ezixakekileyo eKapa.
Ukudala Imisebenzi Okuceliweyo: Icandelo 6.6.1 leNgxelo yoKhuthazo lithi olu phuhliso luza kuvelisa amathuba emisebenzi alinganayo angama-900 exesha elizeleyo kuzo zonke izigaba zokwakha nezokusebenza.
Uphuhliso Olujolise Kwiindlela Zokuhamba (i-TOD): Abacwangcisi bathi ukwandiswa koxinano ecaleni kwendlela enkulu yezothutho kunye neendlela zonyango kwakha isixeko esincinci nesizinzileyo.
Ukudlula kwiNkqubo yeLifa elingekho Mthethweni: Ukunyanzelisa imvume yokusebenzisa umhlaba ngelixa i-HIA ingavunywanga ngokusemthethweni phantsi kweCandelo 38(3) le-NHRA kungaphambi kwexesha kwaye akuthotyelwa ngokusemthethweni. Izichaso ezibanzi ezisemthethweni ezivela kwiindlu ezininzi ezaziwayo zamaKhoe namaSan zityhila amabango okuqala okuxhaswa kweZizwe zokuQala njengobuxoki.
Ilahleko Epheleleyo Yemisebenzi Ebaliweyo: Nangona urhulumente ethembisa imisebenzi engama-900, bayayifihla inyaniso esisiseko. I-Robin Trust yodwa iqeshe abantu abangama-410 kwindawo leyo. Idityaniswe nezikolo, izitali, iigadi zokutya, kunye namashishini amancinci, le ndawo sele ixhasa amakhulu emisebenzi ekhuselekileyo nesebenzayo yasekuhlaleni. Esi siphakamiso simele ukulahlekelwa yimisebenzi, hayi inzuzo.
I-Bait-and-Switch yeSikolo saBucala: Ukubandakanyeka koluntu kwasekuqaleni kwasebenzisa isithembiso sezibonelelo zemfundo ezintsha. Nangona kunjalo, iCandelo 5.2 leNgxelo yeNkuthazo ka-Epreli 2026 lityhila ngokucacileyo ukuba isikolo esicetywayo siya kuba sesabucala, liqaphela ukuba iSebe leMfundo liqinisekisile ukuba akukho lungiselelo lesikolo sikarhulumente esicwangcisiweyo kule ndawo.
Umngcipheko wokufikelela kwiNqanaba loku-1 loThutho oluNgxamisekileyo: Uvavanyo lweMpembelelo yeTrafikhi luyavuma ukuba umthamo wezithuthi eAlexandra Road sele unciphile kakhulu kwiindawo ezidibana kuzo iimoto eBerkley naseRaapenberg Road. Ukutyhala amawaka eemoto ezintsha zemihla ngemihla kule ngxaki kusongela ngokuthe ngqo amaxesha okusabela kwizithuthi ezingxamisekileyo kwiyunithi ekufutshane yeVincent Pallotti Level 1.
Uxinzelelo loKhuseleko kunye nokusebenza kwiSibhedlele saseValkenberg: Esi siphakamiso sichitha indawo ekhuselekileyo yembali yeSibhedlele seNgqondo saseValkenberg, sibeka izigulane zengqondo ezisengozini emngciphekweni kwaye sisusa ukuhlanganiswa konyango olusekelwe emhlabeni kunye nonyango lomsebenzi oluhlala ixesha elide.
Ukucinywa kweLifa eliPhilayo: Abagxeki bathi abaphuhlisi basebenzisa inkcazo encinci, ephelelwe lixesha yelifa lemveli engawunakiyo usasazo "oluthe tye" loluntu kunye neempazamo "zokuthula kweengxelo zembali" (ukushiywa kweengxelo zamaqela angakhathalelwanga) ngenxa yokungabikho kwenkcubeko ephilayo kunye nembali yeZizwe zokuQala.
Ukutshatyalaliswa kweNkqubo yeNtlalo ebuthathaka: Ukutyhala iibhloko zekhonkrithi ezixineneyo kuya kuyisusa ngokusisigxina ilali eneminyaka engama-30 ubudala enabantu abaqeshileyo ababonelela ngeenkonzo ezixabisekileyo ezixabisa kakhulu uluntu, uninzi lwazo simahla okanye zingabizi kakhulu, kubandakanya ukhathalelo lwezonyango lweRobin Trust, izikolo ezibini ezipheleleyo, iigadi zendalo, kunye neendawo zonyango lwamahashe lwabantwana abakhubazekileyo.
Amabango ezindlu angabizi kakhulu angenakunyanzelwa: Ingxelo yemali ekwisakhelo ibonisa ukuba isifungo "sesinye kwisithathu sezindlu ezifikelelekayo" asibophelelekanga kwaye sixhomekeke ngokupheleleyo kwiziphumo zophando lwezemali lwabaphuhlisi babucala bexesha elizayo.
Izicwangciso Eziphambili Ezilahlekisayo kunye Nolawulo Olungqongqo: Nangona isakhelo sophuhliso silungisa iiparameter zobude kunye nobukhulu obuphezulu, imifanekiso enikwe uluntu ayibonisi ezi parameters ziphezulu, ifihla uxinano lokwenyani. Nje ukuba ezi parameters zokusetyenziswa komhlaba zivunyiwe, iinkqubo ezilandelayo zithintelwe ngokupheleleyo kwezo parameter ziphezulu, zishiya uluntu lunesithuba esilinganiselweyo sokuphembelela okanye sokutshintsha ubungakanani bophuhliso kumanqanaba alandelayo.

