isishwankathelo

ISISHWANKATHELO

''ingozi'' lithetha nayiphi na ingozi ngokwasemoyeni, ngokwasengqondweni, ngokwasemzimbeni, ngokwentlalo okanye kwezoqoqosho;

  • Iinjongo zoMthetho
    • (a)  iphumeze izibophelelo zeRiphabliki malunga nogwebe kunye nokunganyamezelani njengoko kuchaziwe kwizixhobo zamazwe ngamazwe;
    • (B)  ukubonelela ngokutshutshiswa kwabantu abenza ubugwenxa ekubhekiswa kubo kulo Mthetho kwaye ubonelele ngezigwebo ezifanelekileyo;
    • (c)  ubonelele ngothintelo lolwaphulo-mthetho lwentiyo nentetho yentiyo;
    • (d)  ubonelele ngamanyathelo onyanzeliso olusebenzayo;
    • (E)  ubonelele ngolungelelwaniso lomiliselo, ukusetyenziswa nokulawulwa kwalo Mthetho;
    • (f)  ukulwa ukwenziwa kolwaphulo-mthetho olunentiyo nentetho yentiyo ngendlela elungelelanisiweyo; kwaye
    • (g)  qokelela kwaye urekhode idatha kulwaphulo-mthetho lwentiyo kunye nentetho yentiyo.

     

Isenzo sentiyo

(a) Nabani na opapasha ngabom, asasaze okanye athethelele nantoni na okanye anxibelelane nomntu omnye okanye abangaphezulu ngendlela enokuthi ivakaliswe ngokufanelekileyo ukubonisa injongo ecacileyo—

  • (i)  zibe yingozi okanye zibangele umonakalo; okanye
  • (ii) akhuthaze okanye asasaze intiyo

ngokusekelwe komnye okanye ngaphezulu kwezi zizathu zilandelayo:

(aa) ubudala;
(bb) ubualbinism;
(DC) ukuzalwa;
(dd) umbala
(ee) inkcubeko;
(ff) isiphene;
(gg) imvelaphi yobuhlanga okanye yentlalo;
(hh) isini okanye isini;
(ii) ubume be-HIV;
(jj) ulwimi;
(kk) ubuzwe, umphambukeli okanye iwonga lokuba yimbacu;
(ll) uhlanga;
(Mm) inkolo;
(nn) isini, esiquka i-intersex; okanye
(yho) Ukwaziswa ngezesondo,

unetyala lentetho yentiyo.

(B) Nabani na osasaza ngabom okanye enze kufumaneke unxibelelwano lwe-elektroniki loo mntu azaziyo ukuba luyintetho yentiyo njengoko kuchaziwe kumhlathi. (a), ngenkqubo yonxibelelwano ngombane ethi—

  • (i) ifikeleleke kulo naliphi na ilungu loluntu; okanye
  • (ii) ifikeleleke, okanye ibhekiswe kumntu othile onokuthi athathwe njengexhoba lentetho yentiyo;

unetyala.

(c) Nabani na othi ngabom, nangayiphi na indlela, abonise nasiphi na isixhobo okanye enze kufumaneke nasiphi na imathiriyeli enokuthi idluliselwe ekwazini ukuba loo mntu iyintetho yentiyo njengoko kuchaziwe kumhlathi. (a), efikeleleka, okanye ibhekiswa kuye, umntu othile onokuthi athathwe njengexhoba lentetho yentiyo, unetyala lokwaphula umthetho.

(2) Imiqathango yecandelwana (1) ayisebenzi kuyo nayiphi na into eyenziwe njengoko kuxelwe kwicandelwana (1) ukuba yenziwe ngentembeko ngexesha lothethathethwano—

(a) nayiphi na ibona fide ubuchule bokuyila bobugcisa, ukwenza okanye olunye uhlobo lokubonisa, ukusa kwinqanaba lokuba loo buchule bokuyila, intsebenzo okanye intetho ingakhuthazi intiyo equka ukuphembelela ukwenza umonakalo, ngokusekelwe kwisizathu esinye okanye ngaphezulu ekubhekiselwe kuso kwicandelwana (1)(a);
(b) naluphi na uphando lwezifundo okanye lwenzululwazi; ingxelo echanekileyo nechanekileyo okanye amagqabantshintshi ngomdla woluntu okanye kupapasho lwalo naluphi na ulwazi, uluvo, isibhengezo okanye isaziso, ngokungqinelana necandelo 16(1) loMgaqo-siseko weRiphabliki yoMzantsi Afrika, 1996; okanye
(c) i ibona fide ukutolikwa nokuguqula okanye ukumela nayiphi na imfundiso yonqulo, inkolelo, imfundiso, imfundiso okanye imibhalo, ukusa kwinqanaba lokuba ukutolika nokuguqula abantu kungayikhuthazi intiyo ephembelela ukwenzakalisa, ngokusekelwe kwisizathu esinye okanye ezingaphezulu ekubhekiselwe kuzo kwicandelwana. 1)(a).

Ulwaphulo-mthetho lwentiyo

Ulwaphulo-mthetho olunentiyo lityala elivunyiweyo phantsi kwawo nawuphi na umthetho, ukumiselwa kwalo ngumntu okuphenjelelwa lidlelane lakhe okanye ukunganyamezeli kwakhe ixhoba lolwaphulo-mthetho ekuthethwa ngalo ngenxa yesinye okanye ngaphezulu kwezi mpawu zilandelayo okanye iimpawu ezicingelwayo zexhoba okanye ilungu losapho lwakhe okanye unxulumano lwexhoba kunye, okanye inkxaso, iqela labantu abanezi mpawu zixeliweyo:

  • (a)  ubudala;
  • (B)  ubualbinism; 30
  • (c)  ukuzalwa;
  • (d)  umbala
  • (E)  inkcubeko;
  • (f)  isiphene;
  • (g)  imvelaphi yobuhlanga okanye yentlalo; 35
  • (h)  isini okanye isini;
  • (i)  ubume be-HIV;
  • (j)  ulwimi;
  • (k)  ubuzwe, umphambukeli okanye iwonga lokuba yimbacu;
  • (l)  umsebenzi okanye urhwebo; 40
  • (m)  ukuzibandakanya okanye ukugwetywa;
  • (n)  uhlanga;
  • (o)  inkolo;
  • (p)  isini, esiquka i-intersex; okanye
  • (q)  Ukwaziswa ngezesondo. 45

(2) Nawuphi na umntu owaphula umthetho wentiyo unetyala lokwaphula umthetho kwaye akuba egwetywe enetyala njengoko kuxelwe kwisiqendu 6(1).

(3) Naluphi na utshutshiso ngokweli candelo kufuneka lugunyaziswe nguMlawuli woTshutshiso loLuntu onegunya lokulawula okanye ngumntu ogunyaziswe nguye.