Intengiso

Isibhengezo – skrolela ezantsi

Intetho yoHlahlo-lwabiwo mali luka-2026 (nge-25 kaFebruwari)

Umthwalo Loading ...
I-EAD logo Ukuthatha ixesha elide?
Layisha kwakhona Layisha kwakhona uxwebhu
| vula Vula kuthebhu entsha

Khuphela [778.08 KB]

INtetho yoHlahlo-lwabiwo-mali yowama-2026 eyenziwe nguMphathiswa uEnoch Godongwana

Uhlahlo-lwabiwo mali luka-2026: Apho uMphathiswa aphulaphule khona, kwaye apho iMfazwe iqhubeka khona

INtetho yoHlahlo-lwabiwo mali luka-2026 ibekwe ngokusesikweni nguMphathiswa wezeMali uEnoch Godongwana. Kumawakawaka abemi abakhutheleyo abathathe inxaxheba kwiphulo lethu elithi “Iingcebiso zoHlahlo-lwabiwo mali luka-2026”, umbuzo ulula: Ngaba urhulumente uphulaphule ngokwenene izicelo ezingama-4,023 ezithunyelwe ngeqonga lethu?

Impendulo ingu-ewe ocacileyo kwezinye iindawo ezibalulekileyo—kuquka uloyiso olukhulu noluthe ngqo lwamashishini amancinci—kodwa ikwabonisa ukwahlukana okukhulu kweengcinga apho uxinzelelo loluntu kufuneka luqhubeke ngokungxamisekileyo.

Nantsi indlela ecacileyo yokuchaza indlela iiNgcebiso zakho zeBhajethi ezihlanganiswe ngayo xa zithelekiswa nesabelo seSebe lezeMali likaZwelonke sika-2026.

Eyona nto ingqamene ngqo neyaziwayo phakathi kwemfuno yoluntu kunye nesenzo sikarhulumente yayikukulungiswa komda wobhaliso lwe-VAT onyanzelekileyo.

Ngexesha lephulo lethu, kwangeniswa isindululo esijoliswe kuso sokunyusa umda ukusuka kwi-R1 yezigidi ukuya kwi-R2.3 yezigidi ukuze kuqwalaselwe iminyaka eli-17 yokunyuka kwamaxabiso kunye nokukhusela imida emincinci ye-SMMEs. UMphathiswa akazange aphumeze olu tshintsho kuphela kodwa wakhankanya ngokucacileyo "ingcebiso evela kuluntu" njengesizathu. Ukususela ngomhla woku-1 ku-Epreli 2026, umda ngokusesikweni yi-R2.3 yezigidi—uloyiso olukhulu olubonisa ukuba ukubandakanyeka koluntu okuphandwe kakuhle, okuqhutywa yidatha kunokubhala ngokutsha umgaqo-nkqubo wesizwe.

Oko Uluntu Lwakufunayo: Abathathi-nxaxheba babeqinisekile ukuba inkxaso-mali kamasipala kufuneka ibe nemiqathango engqongqo. Abemi bacele ukuba kupheliswe ukuxhaswa ngemali okungenamiqathango, becela ukuba isabelo sidityaniswe nokusebenza kakuhle, ukugcinwa kweziseko zamanzi ezindala, kunye nokuthobela imithetho yentlawulo kubaboneleli abathengisa ngobuninzi abanjengo-Eskom.

Oko Kufezwe NguMphathiswa: UMphathiswa weSebe lezeMali ulivile eli khwelo. UMphathiswa ubhengeze utshintsho oluhambelana nokusebenza oluya ku-R27.7 yeebhiliyoni kwiinkonzo zorhwebo lwemetro (umbane, amanzi, ucoceko, kunye nenkunkuma eqinileyo). Oku kubonisa utshintsho olukhulu ukusuka ekutshekisheni okungenanto, okubonisa imfuno yoluntu yokunyanzelisa uxanduva kwinqanaba likarhulumente wasekhaya.

Oko Uluntu Lwakufunayo: Isivumelwano malunga neDearSouthAfrica besicacile kwaye sicacile: yeka ukuncedisa, yenza amashishini angasebenziyo abe ngabucala, kwaye endaweni yokuthunyelwa kwamaqela ngamaqela aqeshwayo, kuqeshwe ngokusekelwe kwiziqinisekiso. Abemi babona ii-SOEs njengento ebangela ingxaki enkulu kwimali karhulumente.

Oko Kufezwe NguMphathiswa: ISebe lezeMali lisazimisele kwimodeli yokubuyisela izinto ekhokelwa ngurhulumente. Nangona uMphathiswa encome utshintsho lwezakhiwo phantsi kwe-Operation Vulinda, wakuphepha ukukhankanywa kokwenziwa kwezinto zabucala ngobuninzi. Ngaphezu koko, endaweni yokumisa inkxaso-mali, ubhengeze isabelo se-R5.8 yeebhiliyoni sokuhlaziya izithuthi ze-PRASA. Ukungqubana kweengcamango apha akukasonjululwa.

Oko Uluntu Lwakufunayo: “Inkcitho karhulumente” yayiyeyona nto iphambili kwingxelo yethu. Abemi bafuna ukuncitshiswa okukhulu kwikhabhinethi eyayigcwele kakhulu, ukususwa kwamaqela e-VIP asebenzisa izibane eziluhlaza okwesibhakabhaka, kunye nokulungelelaniswa komthetho wemivuzo karhulumente kunye neemeko zamashishini abucala.

Oko Kufezwe NguMphathiswa: UMphathiswa ngeqhayiya uqaphele ukuba okokuqala kwiminyaka eli-17, ityala lesizwe liza kuzinza kwaye ukusilela kohlahlo-lwabiwo mali kunciphile. Nangona kunjalo, akukho nto ikhankanyiweyo yokunciphisa ubungakanani bolawulo okanye ukunciphisa iinzuzo zolawulo. Ukusebenza kakuhle kufunyenwe kwezinye iindawo, njengenkqubo yokuqinisekisa izibonelelo zentlalo ephuculiweyo ekulindeleke ukuba ivelise i-R3 yeebhiliyoni yokonga ngokunciphisa ubuqhetseba, kodwa ityala lomvuzo lolawulo alikachukunyiswa kangako.

Oko Uluntu Lwakufunayo: Abaphenduli bavakalise ukuba ukuncipha kwesiseko serhafu esisemthethweni “kuyawohloka.” Ingcebiso enkulu yayikukwandisa ingeniso yerhafu—kujoliswe kwicandelo elingekho sesikweni kunye namashishini angahlawuliswanga rhafu—kunokuba kuncitshiswe abahlawuli berhafu abakhoyo.

Oko Kufezwe NguMphathiswa: UMphathiswa unike uncedo oluthile kwabo bagcina imali ngokunyusa umda wotyalo-mali wonyaka ongenarhafu ukuya kwi-R46,000 kunye nokunyusa ukutsalwa kwemali yomhlalaphantsi. Nangona kunjalo, oku kuphendulwe kukunyuka kwerhafu yepetroli, irhafu yepetroli yekhabhoni, kunye nerhafu yeRoad Accident Fund. Nangona irhafu yengeniso ingazange inyuswe, iindleko zokuphila nezothutho ziya kunyuka ngokuthe ngqo kumakhaya acela uncedo.

Uhlahlo-lwabiwo mali luka-2026 lungqina ukuba udonga oluphakathi koluntu kunye nabenzi bomgaqo-nkqubo alunakugqithwa. Uloyiso lwe-VAT oluyi-R2.3 yezigidi kunye notshintsho oluya kwinkxaso-mali kamasipala enxulumene nokusebenza kakuhle lubonisa ukuba xa abemi bebonelela ngezisombululo ezithile nezisebenzayo, urhulumente unokunyanzelwa ukuba enze okuthile.

Nangona kunjalo, ukuxhaswa ngemali okuqhubekayo kwee-SOEs kunye nokwanda kwemivuzo yabaphathi kusikhumbuza ukuba umsebenzi wethu usekude ukuba ugqitywe. Asijongi nje uhlahlo lwabiwo-mali; kufuneka siqhubeke siluqulunqa.

Ingxelo yentatho-nxaxheba yoluntu – nazo zonke izimvo zoluntu

Umthwalo Loading ...
I-EAD logo Ukuthatha ixesha elide?
Layisha kwakhona Layisha kwakhona uxwebhu
| vula Vula kuthebhu entsha

Khuphela [2.13 MB]

Le ngxelo ithunyelwe kwiSebe lezeMali leSizwe ngomhla we-17 kweyoMdumba ngo-2026.

Ukuba ubona ixabiso kwinto esiyenzayo, nceda uncedise - nokuba yimali encinci inceda kakhulu.

Imibuzo neempendulo

enkosi PMG kwesi siqulatho

Yonke ingeniso iyafundwa kwaye kukhethwe iingcebiso ezili-10 ezinegalelo elikhulu. Ezi zithunyelwa kwelinye lamacandelo akwiSebe lezeMali leSizwe elijongene noHlahlo-lwabiwo mali, apho kukhethwe ezinye iingcebiso ezi-5. Ezi emva koko zithunyelwa kwiSebe apho kukhethwe ingcebiso enye ephumeleleyo. Ingcebiso iya kubandakanywa kwintetho yoMphathiswa kwaye ophumeleleyo akhankanywe kwintetho.

Ukuveza izimvo zabo nokwenza amazwi abo avakaliswe kwimiba ebalulekileyo yesizwe kunye nolwabiwo-mali. Uhlahlo-lwabiwo mali luchaphazela wonke ummi. Ukuthatha inxaxheba kwabo kukwanegalelo kuluhlu olufunyanwa nguMzantsi Afrika kwiindices ezahlukeneyo apho uthatha inxaxheba khona, njenge-Open Budget Index ebandakanya uluntu. I-National Treasury isebenzisa iingcebiso kunye nalo naliphi na elinye iqonga ukufikelela kuluntu.

a) iintlobo zemiba kunye nezinto eziza kuqala eziphakanyiswa ngabantu baseMzantsi Afrika:

Impendulo: Bahlala begxile kwiindawo eziphambili zokunikezelwa kweenkonzo kuhlahlo-lwabiwo mali—nakweyiphi na imiba ephambili ngelo xesha. Phakathi kwezinye izinto, abantu baseMzantsi Afrika bafuna ukubona uHlahlo-lwabiwo mali olusebenzela abantu; ulwabiwo olungakumbi lwezempilo nemfundo; ukukhululwa kwerhafu kumashishini nakubantu ngabanye, ukubala ezimbalwa. Abanye abantu basebenzisa eli qonga ukwabelana ngeengxaki zabo nabaphathiswa kwaye bacele ukuba benze uhlahlo-lwabiwo mali ukuhlangabezana neemfuno zabo, ngelixa abanye bethumela iingcebiso kubaphathiswa. Kwingxelo yabezindaba yakutshanje, iSebe lezeMali ligxininise iindawo ezithile apho abantu kufuneka bangenise iingcebiso zabo zohlahlo-lwabiwo mali, kuquka:

    • urhulumente wenkcitho ephambili
    • ukulungisa intsilelo enkulu yohlahlo lwabiwo-mali
    • ukuzinzisa iimali zeQumrhu eliMnini-mbuso
    • izisombululo zenkxaso-mali yamandla
    • ingeniso yerhafu
    • ukuzinza kwetyala
    • imali kamasipala
    • naziphi na ezinye izihloko ezinxulumene noqoqosho

b) ulwazi ngebhajethi eMzantsi Afrika:

Impendulo: Yinxalenye ebaluleke kakhulu yokubandakanyeka koluntu. Njengoko ilizwe linemfundo ephezulu yohlahlo lwabiwo-mali, ukuthatha inxaxheba koluntu kuvelisa iziphumo ezingcono. Ngaloo ndlela, iSigaba sesi-2 seVulekamali sigxile kakhulu ekuphuculeni ulwazi lwabemi ngebhajethi. Uluntu lungasebenzisa eli qonga ukusebenzisana nolwazi ngebhajethi: UHlahlo lwabiwo-mali lukaRhulumente woMzantsi Afrika lowama-2024-25 –vulekamali.

Impendulo: Uhlahlo-lwabiwo mali oluvezwe nguMphathiswa asilohlahlo-lwabiwo mali lokugqibela kodwa sisindululo ekufuneka sihlolwe size sivunywe yiPalamente.

Iikomiti zezeMali nezoLwabiwo-mali kuzo zombini iiNdlu ziqala ngokujonga kwaye zibambe iindibano malunga nesakhelo sezemali kunye neCandelo leeNgcebiso zeNgeniso kunye neNgeniso. Xa ezi zamkelwe yiPalamente, iikomiti zepotifoliyo kunye neekomiti ezikhethiweyo zijonga izabelo ezahlukeneyo zamasebe. I-NA ixoxa ngebhajethi nganye kwiikomiti zoluntu ezandisiweyo (ii-EPC).

Umthetho ngokukodwa ubonelela ngokuthatha inxaxheba koluntu kweli nqanaba, okuvumela igalelo loluntu kunye namaqela anomdla kwinkqubo yowiso-mthetho. IPalamente idla ngokudlulisa uhlahlo-lwabiwo mali kwiinyanga ezine emva kokuqala konyaka-mali. Uhlahlo-lwabiwo mali lohlengahlengiso luziswa kwiinyanga ezintandathu kunyaka-mali kwaye lubonelela ngalo naluphi na uhlengahlengiso kuhlahlo-lwabiwo mali lwamasebe. Nje ukuba uhlahlo-lwabiwo mali lupasisiwe, imali ingabiwa kumasebe karhulumente nakwamanye amaziko, kwaye ukuphunyezwa kwezicwangciso kunye neeprojekthi zikarhulumente kunokuqala.

Okokugqibela, emva kokuba uhlahlo lwabiwo-mali luveziwe, iSebe lezeMali lisasaza iSikhokelo sabantu soHlahlo lwabiwo-mali, esinokufumaneka kwiSebe lezeMali likaZwelonke. website.

Uphononongo lohlahlo-lwabiwo mali luka-2025

Umthwalo Loading ...
I-EAD logo Ukuthatha ixesha elide?
Layisha kwakhona Layisha kwakhona uxwebhu
| vula Vula kuthebhu entsha

Khuphela [1.29 MB]

Ngaba unomdla wokufumanisa indlela esebenza ngayo inkqubo yohlahlo-lwabiwo mali yaseMzantsi Afrika? Funda ngenkqubo yohlahlo-lwabiwo mali, indlela enxulumene ngayo nomgaqo-siseko wethu kunye nendima edlalwa yiyo kule mihla.

Fumanisa ukuba kutheni uhlahlo lwabiwo-mali lukazwelonke lubalulekile kubo bonke abemi baseMzantsi Afrika, kunye nendlela i-vulekamali.gov.za enokukunceda ngayo uhlolisise kwaye uqonde uhlahlo lwabiwo-mali.

Iingxelo kunye nokukhutshwa kweendaba

Cofa kwi logo ukujonga.

Ngaba uyafuna ukubonisa ingxelo yombutho wakho? Cofa apha.