Intengiso
Isibhengezo – skrolela ezantsi


UMphathiswa wezeMali, uMnu. Enoch Godongwana, umema abantu baseMzantsi Afrika ukuba babelane ngeengcebiso zabo malunga noHlahlo-lwabiwo mali luka-2026.
UMphathiswa uGodongwana uza kwenza intetho yoHlahlo-lwabiwo mali lweSizwe ngomhla wama-25 kuFebruwari 2026. Ulwabiwo-mali lujolise ekulinganiseni ukukhulisa uqoqosho kunye nokuxhasa abo basengozini phakathi kwezixhobo ezinqongopheleyo. Abantu ukuza kuthi ga ngoku bathumele izimvo malunga noku:
-
- uqoqosho kunye nemali karhulumente 77
- inkcitho karhulumente 648
- ukujongana nentswelo enkulu yohlahlo-lwabiwo mali 53
- ukuzinzisa imali ye-SOE 59
- utyalo-mali kumandla namanzi 96
- ingeniso yerhafu 53
- ukuzinza kwetyala 33
- imali kamasipala 69
- zonke ezi zingentla 1933
- omnye 156
- akukho nkxalabo 4
cofa ikhonkco ngolwazi oluthe kratya, okanye skrolela ezantsi ukuze ube nelizwi lakho
Yitsho into oyithethayo – misela uhlahlo-lwabiwo mali
Iinkxalabo eziphezulu
Umxholo: Ukukhula okwangoku kuqikelelwa kwi-1.6% ngo-2026. Iingcali zezoqoqosho ngokubanzi ziyavuma ukuba sidinga i-5%+ ukuze sinciphise kakhulu ukungasebenzi.
Umbuzo woPhando: Ngenxa yesantya sokukhula esiphantsi ngoku, loluphi utshintsho lomgaqo-nkqubo oluya kukhuthaza amashishini ukuba atyale imali aze adale imisebenzi eMzantsi Afrika?
Umxholo: Ngaphezulu kwama-60% enkcitho engeyoyanzala iya kwi-“Social Wage” (Imfundo, Impilo, Izibonelelo Zoluntu). Nangona kunjalo, uluntu ludla ngokugxininisa “inkcitho echithwayo” (ukhuseleko lwe-VIP, iikhabhathi ezizele ziingceba).
Umbuzo woPhando: Ukuba bekufuneka utshintshe i-5% yohlahlo-lwabiwo mali olukhoyo ukusuka kwelinye isebe ukuya kwelinye, ubuya kuyithatha phi, kwaye kufuneka iye phi?
Umxholo: Sichitha imali engaphezulu kunaleyo siyifumanayo, sivala umsantsa ngemali mboleko. Intsilelo imalunga ne-4.6% ye-GDP.
Umbuzo woPhando: Ukuze kuvalwe umsantsa kuhlahlo-lwabiwo mali, ngaba urhulumente kufuneka agxile ngakumbi ekunciphiseni iindleko ezikhoyo okanye ekufumaneni iindlela ezintsha zokukhulisa ingeniso ngaphandle kokunyusa irhafu?
Umxholo: Uncedo lwezibonelelo kwiinkampani ezifana ne-Eskom kunye ne-Transnet lubangele ukuba abahlawuli berhafu balahlekelwe ngamakhulu eebhiliyoni.
Umbuzo woPhando: Ngaba urhulumente ufanele aqhubeke nokubonelela ngenkxaso-mali kwii-SOE ezisokolayo, okanye ngaba la maqumrhu kufuneka afumane amaqabane abucala ukuze ahlale ephila?
Umxholo: Kulo nyaka, ingqwalasela ikhule yaya kubandakanya amanzi. Ukugcinwa kwemisebenzi esemva kwiziseko zophuhliso zamanzi ngoku kuthathwa njengomngcipheko wezoqoqosho "okwinqanaba lokuqala" kunye namandla.
Umbuzo woPhando: Yintoni ekufuneka ibe phambili kwinkxaso-mali yeziseko zophuhliso: ukwakha iiprojekthi ezintsha zamandla avuselelekayo okanye ukulungisa iinkqubo zamanzi nococeko zikamasipala ezikhoyo?
Umxholo: Irhafu yeNgeniso yoMntu ngowona mthombo mkhulu wengeniso. "Ukutsalwa kwezimali" (hayi ukulungisa izibiyeli zerhafu ngenxa yokunyuka kwamaxabiso) kudla ngokuchaphazela kakhulu abantu abakumgangatho ophakathi.
Umbuzo woPhando: Loluphi uhlengahlengiso lwerhafu oluya kunceda kakhulu ikhaya lakho okanye ishishini lakho: ukuncitshiswa kweRhafu yeNgeniso yoBuqu, ikhefu le-VAT kwizinto ezibalulekileyo, okanye izibonelelo zerhafu yenkampani zokuqesha?
Umxholo: Njengoko besixoxile, inzala yetyala (R434.9bn) yenye yezinto ezikhula ngokukhawuleza kuhlahlo-lwabiwo mali.
Umbuzo woPhando: Njengoko iintlawulo zenzala kwityala ngoku zidlula uhlahlo-lwabiwo mali lwezempilo, yintoni 'ingcebiso' yakho kuMphathiswa yokuthintela ilizwe ukuba lingaweli emgibeni wamatyala?
Umxholo: Ngaphezulu kwesiqingatha soomasipala baseMzantsi Afrika bathathwa “njengeengxaki zemali,” kunye neebhiliyoni zamatyala angaqokelelwanga.
Umbuzo woPhando: Uhlahlo-lwabiwo mali lweSizwe lungabaxhasa njani ngcono oomasipala: ngokusebenzisa izibonelelo ezithe ngqo okanye ngokunyanzelisa iziphumo eziqatha zokuphathwa gwenxa kwemali?

