Imigaqo ye-BELA

Imithetho yoMthetho we-BELA (2026): Yiba Nelizwi Lakho Ngolawulo Lwesikolo, Intlawulo Yootitshala Eyongezelelekileyo, kunye Nemigaqo Yeziseko Zophuhliso
XNUMX-EMZANTSI-AFRIKA
0
izimvo ngazinye zisiwe kuMphathiswa, ukuza kuthi ga ngoku
      • Hayi andiyixhasi imimiselo 1907
      • Ewe ndiyavuma 76
      • Hayi ngokupheleleyo 264

Emva kokuphunyezwa komgaqo-nkqubo we-Basic Education Laws Amendment (BELA), uMphathiswa weMfundo eSiseko uSiviwe Gwarube upapashe izixhobo ezine ezibalulekileyo zomthetho ukuze kunikelwe izimvo kuluntu.

Le mithetho isayilwayo isusa uMthetho we-BELA ekubeni ngumthetho ophakamileyo uye kwinyaniso yemihla ngemihla, eyenzeka rhoqo kwizikolo zikarhulumente ezingaphezu kwama-22,000 eMzantsi Afrika. Ichaphazela ngokuthe ngqo indlela amaBhunga oLawulo lweZikolo (ii-SGB) anyulwa ngayo, nokuba ii-SGB zingabahlawula na ootitshala ngoqeqesho olongezelelweyo okanye iiklasi zempelaveki, indlela ezilawulwa ngayo ii-SGB ezingasebenzi kakuhle, kunye nendlela amaziko ophuhliso lootitshala akhiwa kwaye aqhutywa ngayo.
cofa ikhonkco ngolwazi oluthe kratya, okanye skrolela ezantsi ukuze ube nelizwi lakho

Yiba nelizwi lakho - bumba imigaqo.

    Ngaba uyayixhasa imigaqo ecetywayo yoMthetho we-BELA malunga nonyulo lwe-SGB, iSigaba 38A somvuzo wootitshala, kunye nemigaqo yophuhliso lootitshala njengoko ichazwe nguMphathiswa?

    Yintoni ingxaki yakho? (skrola ezantsi ukuze ufumane ingcaciso yento nganye)

    Njengoko ukhethe "zonke ezi zinto zingasentla", ukuba bekufuneka ukhethe into enye, ibiya kuba yintoni?

    le mimandla ingezantsi unokukhetha kuyo ———————————

    Leliphi ijelo olikhethayo xa ufuna impendulo kweli phulo?

    Ulwimi olukhethayo?

    Sithini isimo sakho? (ngeenjongo zethu zokunika ingxelo kuphela)




    Jonga idilesi ye-imeyile emva koko ucofe ukuthumela! Uya kuthunyelwa kwiphepha lokuqinisekisa.

    D-umfanekiso

    Iinkxalabo eziphezulu

    Ukuze sikuncede ukhethe ukhetho olubonakalisa ngcono inkxalabo yakho, nantsi inkcazelo eneenkcukacha zeNdawo nganye ePhambili yeNgxaki kwi-dropdown yoMbuzo wesi-2.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxila kwimida karhulumente kwigunya elizimeleyo leeBhodi zoLawulo lweZikolo (ii-SGB) lokuhlawula ootitshala abaqeshwe ngurhulumente okanye abasebenzi bolawulo ngomsebenzi owongezelelweyo (njengoqeqesho lwezemidlalo lwasemini, iiklasi ezongezelelweyo ngempelaveki, okanye imisebenzi yenkcubeko).
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Isaziso soYilo 7796 (iMimiselo yeCandelo 38A) siyawathintela ama-SGB ekuhlawuleni nayiphi na imali eyongezelelweyo, inzuzo yemali, okanye inzuzo kubasebenzi bakarhulumente ngaphandle kokungenisa isicelo esisemthethweni (iFomu 1) kunye nokufumana imvume ebhaliweyo kwangaphambili evela kwiNtloko yeSebe lePhondo (i-HoD).

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba ukholelwa ukuba imibutho yabazali ekhethwe ngentando yesininzi kufuneka igcine ukuzimela kwengingqi kunye nokuguquguquka kokuvuza abasebenzi abazinikeleyo ngomzamo ongaphezulu ngaphandle kokuphazamiseka kukarhulumente okanye iivoti zorhulumente.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxila kwimiqobo yokulungiselela ebangelwa kukunyanzela ii-SGB ukuba zilinde ukuya kuthi ga kwikota yonyaka ukuze zenze izigqibo ngamasebe ephondo ngaphambi kokuba kugunyaziswe imivuzo eyongezelelweyo okanye iinkqubo.
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Umgaqo 5(2) weSaziso esiYilwayo 7796 unika i-HoD yephondo ukuya kuthi ga kwiinyanga ezintathu (3) ukususela kumhla wokwamkelwa kwesicelo ukuba ivume okanye ilahle isicelo somvuzo owongezelelweyo seCandelo 38A.

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba ukhathazekile kukuba ixesha lokulinda leentsuku ezingama-90 liza kudibanisa iikhalenda zesikolo, lilibazise amaxesha emidlalo kunye neenkqubo zokulungiselela izifundo, kwaye lithwalise izikolo kunye namasebe ephondo umthwalo onzima kakhulu.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxila kukungalingani okunokwenzeka kunye nobuthathaka bobuchwephesha obubangelwa kukuphucula unyulo lwe-SGB ngokusebenzisa amaqonga okuvota akude okanye edijithali.
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Isaziso soYilo 7797 (iMimiselo yoNyulo ye-SGB) sazisa iNdlela yoNyulo lwe-E, esivumela izikolo zikarhulumente ezinezakhono zobugcisa ezifunekayo ukuba ziqhube ukuvota ngedijithali kude, kuxhomekeke kuvavanyo lokulungela ubuchwepheshe kunye nokuthotyelwa kwedatha ye-POPIA.

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba ukhathazekile kukuba abazali abakwiindawo ezihlwempuzekileyo okanye ezisemaphandleni ezingenayo i-intanethi ethembekileyo, ii-smartphones, okanye idatha ziya kuhluthwa amalungelo okuvota, okanye ukuba unenkxalabo malunga nokhuseleko lwe-intanethi kunye nokuqinisekiswa kwevoti eyimfihlo kunyulo lwe-intanethi.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxile ekulinganisweni kwamandla phakathi kwabameli babazali abakhethiweyo kunye namagosa emfundo ephondo malunga nokungenelela kukarhulumente kulawulo lwezikolo.
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Isaziso esiYilwayo 7797 sichaza iinkqubo ezisemthethweni ezigunyazisa i-HoD yephondo ukuba ichithwe i-SGB engaphumeleliyo ukwenza imisebenzi yayo esemthethweni, iqeshe abaphathi bethutyana, kwaye ithathe ulawulo lwexeshana kulawulo lwesikolo.

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba ukholelwa ukuba ukunika amagosa ephondo amandla abanzi okuchitha ii-SGBs kukubeka emngciphekweni ulawulo oludibeneyo, ukungenelela kwezopolitiko kulawulo lwezikolo zasekuhlaleni, okanye ukugqitha imiyalelo yokuvota yabazali ngaphandle kokuhlolwa okwaneleyo okuzimeleyo kwezomthetho.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxila kutshintsho lomgaqo-nkqubo oluya ekusekeni imigangatho yendawo yokusebenza yamaziko oqeqesho endaweni yokubonelela ngenkxaso ekhawulezileyo, eklasini kootitshala.
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Izaziso eziYilwayo 7795 kunye no-7798 zimisela imigangatho yokulinganisa indawo yesikwere, iimfuno zelebhu ye-ICT, iinkcukacha zamandla ahlukeneyo (ii-solar/generators), kunye nocingo olujikeleze ii-perimeters ze-Provincial Institutes (PTDIs) kunye ne-District Centres (DTDCs).

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba ucinga ukuba ukumisela imigangatho yendawo yezibonelelo zoqeqesho kuyaphosa eyona nto iphambili—uphikisana ngelithi inkxaso-mali karhulumente kunye nezixhobo kufuneka ziye ngqo kwinkxaso yootitshala eklasini, ukunciphisa ubungakanani beeklasi, ukubonelela ngezixhobo zokufundisa, kunye nokukhulula ootitshala abasebenza kakhulu.

      • Ithetha ukuthini:
        Igxila kwiingenelo ezilungileyo zokufana kwezomthetho kazwelonke, ukuthintela urhwaphilizo, kunye nemigangatho yezibonelelo ephuculweyo kuyo yonke inkqubo yezikolo zikarhulumente.
      • Izibonelelo eziPhambili zoYilo:
        Igubungela imigaqo ebanzi kuzo zonke izaziso ezine zegazethi (Izaziso 7795, 7796, 7797, 7798), idala imigangatho yesizwe enye yonyulo lwe-SGB, iCandelo 38A lokutyhilwa kwemali, kunye nezibonelelo zoqeqesho lootitshala ezinesidima, ezingenazo izindlu zangasese.

    Kutheni ukhetha oku:
    Ukuba uyavumelana nenjongo kaMphathiswa yokuphelisa ukuphindaphindwa kwenani labafundi, ukuthintela izikolo ezizizityebi ekukhuliseni imisantsa yemivuzo karhulumente, ukuqinisekisa ukuthotyelwa kwemithetho yerhafu, ukunyusa inani labantu abavotayo, nokuqinisekisa ukuba kukho iindawo zanamhlanje nezinesidima zophuhliso lootitshala.

    Iimbono: Ithini ingxoxo?

    Abaxhasi bathi: Le mithetho izisa ingqibelelo yemali efunekayo kakhulu, imisa umahluko phakathi kokunyuka kwamaxabiso emivuzo phakathi kwezikolo zikarhulumente ezityebileyo nezihlwempuzekileyo, iphucula amathuba okuphuma kunyulo lwabazali ngokuvota nge-elektroniki, kwaye iqinisekisa ukuba izibonelelo zoqeqesho lootitshala ziyahlangabezana nemigangatho efanelekileyo.

    Abagxeki bathi: Ukufuna inkqubo yokwamkelwa kurhulumente yeenyanga ezi-3 ngaphambi kokuba i-SGB ihlawule ootitshala ngokufundisa ngeempelaveki okanye uqeqesho lwezemidlalo emva kwemini kubangela ukungasebenzi kakuhle kolawulo. Abanye bavakalisa inkxalabo yokuba ukuvota nge-elektroniki kunokuthintela abazali ngaphandle kwedatha okanye ii-smartphone, kwaye ukumisela imigaqo yokwakha akuwujongi umthwalo womsebenzi wootitshala ngaphakathi kwamagumbi okufundela axineneyo.

      • Oko Kuthethwa Ngabaxhasi
        Ivala izithuba zorhwaphilizo kwaye iyeke ukuntywila kabini: Ithintela izikolo ezizizityebi ekunyuseni imivuzo karhulumente ngasese, iqinisekisa ukuthotyelwa kwemithetho yerhafu, kwaye ikhusela imali karhulumente kwiibhonasi ezingagunyaziswanga.
      • Oko Kuthethwa Ngabachasi
        Idala ukukhubazeka kolawulo: Ixesha lokulinda leenyanga ezi-3 le-HoD kwimidlalo okanye kwiiklasi zezibalo ezongezelelweyo liyayithintela imisebenzi yangaphandle kwaye libohlwaya ootitshala abazinikeleyo abenza okungaphezulu koko.
      • Oko Kuthethwa Ngabaxhasi
        Ukuphucula ukubandakanyeka: Ukuvota nge-elektroniki kunye nokuvota okuguquguqukayo ngosuku kwandisa inani labazali abavotayo kwaye kumisela imigaqo yokudluliselana phakathi kwee-SGB eziphumayo nezingenayo.
      • Oko Kuthethwa Ngabachasi
        Iyandisa umahluko wedijithali: Uluntu lwabazali basemaphandleni okanye abanengeniso ephantsi lusengozini yokungabandakanywa kwi-intanethi ngenxa yeendleko zedatha, unxibelelwano olubi, okanye ukunqongophala kokufikelela kwiifowuni.
      • Oko Kuthethwa Ngabaxhasi
        Uqinisekisa uxanduva olusebenzayo: Ugunyazisa i-HoD ukuba ingenelele kwaye ichithwe ii-SGB ezingasebenzi kakuhle okanye ezingasebenzi kakuhle ngelixa iqesha abaphathi bexeshana.
      • Oko Kuthethwa Ngabachasi
        Ukwaphula ukuzimela kwe-SGB yasekuhlaleni: Ugxila amandla kwiiofisi zephondo, nto leyo enokuphazamisa ulawulo olukhokelwa luluntu kunye namalungelo abazali.
      • Oko Kuthethwa Ngabaxhasi
        Useka iindawo ezinesidima nezanamhlanje: Iqinisekisa ukufikelela kwabantu abakhubazekileyo, amandla okuxhasa, amathala eencwadi edijithali, kwaye isusa izindlu zangasese ezingaphantsi komhlaba kumaziko oqeqesho.
      • Oko Kuthethwa Ngabachasi
        Igxila kwizitena endaweni yokuxhasa: Ukwakha imigangatho yendawo akusombululi ukudinwa kootitshala, imithwalo enzima yokulawula, okanye ubungakanani obukhulu beeklasi kwizikolo zokwenyani.

    Iimpendulo Ezicetyiswayo Zikawonke-wonke (Ngenxa & Ngokuchasene)

    Ndibhala ukuze ndivakalise inkxaso yam iyonke kwimithetho eyilwayo epapashwe phantsi komgaqo-nkqubo we-Basic Education Laws Amendment Act.

      1. Uxanduva lwezeMali (Icandelo 38A):
        Ndiyawuxhasa umthetho ongqongqo wokufumana umvuzo owongezelelweyo ohlawulwa zii-SGB kubasebenzi bakarhulumente. Ukufuna imvume ye-HoD kwangaphambili, iirekhodi zexesha leeyure, kunye nemigaqo-nkqubo yesikolo ecacileyo yeCandelo 38A kuthintela ukusetyenziswa gwenxa kwemali yesikolo ngokungagunyaziswanga, kuqinisekisa ukuthotyelwa kwerhafu, kwaye kuphelisa ukungangqinelani kwemivuzo okungafanelekanga phakathi kwezikolo.
      2. Unyulo lwe-SGB oluHlaziyiweyo (Isaziso 7797):
        Ndiyakwamkela ukwenziwa ngokusemthethweni kokuvota nge-elektroniki kunye neendlela zokuvota eziguquguqukayo, eziya kuphucula kakhulu ukubandakanyeka kwabazali kunye nokuphuma kwabavoti. Iitemplate zokudlulisela eziyimfuneko zikhusela inkumbulo yesikhungo xa ii-SGB ezintsha zingena kwizikhundla.
      3. Iziseko zoPhuhliso lootitshala abanesidima (Izaziso 7795 kunye no-7798):
        Ukumisela imigangatho yendawo ebophelelayo, ukufikelela kubantu abakhubazekileyo, kunye nokuthintela ngokucacileyo izindlu zangasese ezingaphantsi komhlaba kwiindawo zoqeqesho lootitshala linyathelo elibalulekileyo ekuphuhliseni inkxaso yootitshala eMzantsi Afrika.

    Nangona ndivuma imfuneko yolawulo lwesikolo olusemgangathweni, NDIYACHASA iinkalo ezithile ezigqithisileyo zemigaqo ebhaliweyo kwaye ndicela uMphathiswa ukuba enze ezi zilungiso zibalulekileyo zilandelayo:

      1. Nciphisa iWindow yoVunyelwa kweCandelo lama-38A leenyanga ezi-3:
        Ixesha lokulinda elicetywayo leenyanga ezi-3 ukuze kugunyaziswe i-HoD phantsi koMgaqo 5(2) alisebenzi kwaphela. Ukufuna i-SGB ukuba ilinde ukuya kuthi ga kwikota yonyaka ukuze ihlawulele ootitshala ngemidlalo yokuqeqesha, izifundo zomculo, okanye iiseshoni zokufunda zempelaveki kuya kuziphazamisa iinkqubo zangaphandle kwesikolo.
        Isicelo soLungiso: Ixesha lokuvuma kufuneka lifinyezwe libe ziintsuku ezingama-30 zekhalenda, kunye nomqathango wokuba ukungaphumeleli kwe-HoD ukuphendula kwiintsuku ezingama-30 kuthetha ukuvunywa okwethutyana ngokuzenzekelayo.
      2. Khusela ukuzimela kwe-SGB kwaye uphephe ukuhlanganisana phakathi kwe-SGB: Le mithetho inika amasebe emfundo ephondo iliso eligqithisileyo kulawulo kwimisebenzi yesiqhelo ye-SGB. Ii-SGB zikhethwa ngabazali kwaye kufuneka zigcine ukuguquguquka kokusebenza ukuze zilawule imisebenzi eyongezelelweyo ngaphandle kwemithetho enzima kakhulu.
      3. Ukhuseleko kwiDijithali yokungabandakanywa kwi-E-Voting: Isaziso 7797 kufuneka siqinisekise ngokucacileyo ukuba izikolo ezamkela ukuvota nge-elektroniki zigcina iindlela zokuvota ezifikelelekayo ukuze abazali abangenayo i-intanethi, idatha, okanye ii-smartphone bangaphucwa ilungelo lokuvota.
      4. Beka phambili uncedo lootitshala abaseklasini: Imigaqo yeziseko zophuhliso zomzimba zamaziko oqeqesho ezithili kufuneka ihambelane nenkxaso ekhawulezileyo nesebenzayo yootitshala ngaphakathi kumagumbi okufundela axineneyo.