INXAXHEBA YOLUNTU KWIENKQUBO ZOKUTHATHA IZIGQIBO




Ukuthatha inxaxheba kwiinkqubo zokwenziwa kwezigqibo kuthetha ukuba kungenzeka kubemi, imibutho yoluntu kunye namanye amaqela anomdla ukuba abe nefuthe kuphuhliso lwemigaqo-nkqubo nemithetho ebachaphazelayo.

Ngokukodwa, ukuthatha inxaxheba kunokunceda eku:

    • Ukudala imigaqo-nkqubo/imithetho enobulungisa ebonisa iimfuno zokwenyani eziphuhliswe ngamava nobuchule ongezelelweyo;
    • Ukuququzelela ingxoxo yamacandelo ahlukeneyo kunye nokufikelela kwimvumelwano;
    • Ukwamkela izisombululo ezijonge phambili nangaphandle;
    • Ukuqinisekisa ukuba semthethweni komgaqo ocetywayo kunye nokuthotyelwa;
    • Ukunciphisa iindleko, njengoko amaqela enokuthi anikele ngemithombo yawo;
    • Ukwandisa intsebenziswano, ubunini noxanduva ekuphunyezweni;
    • Ukomeleza idemokhrasi - ukuthintela ungquzulwano phakathi kwamaqela ahlukeneyo naphakathi koluntu kunye norhulumente kunye nokwandisa ukuzithemba kumaziko oluntu.

Iinqobo zokuziphatha kunye neMithetho-siseko yokuThatha inxaxheba

Ekulawulweni kwenkqubo yokubonisana amaziko kunye nemibutho eYurophu baqaqambise imigaqo emininzi ekhokela inkqubo. Ezinye zazo ziquka:

    1. Ukuthatha inxaxheba koluntu kusekelwe kwinkolelo yokuba abo bachatshazelwa sisigqibo banelungelo lokubandakanyeka kwinkqubo yokwenziwa kwezigqibo.
    2. Uthatho-nxaxheba loluntu lubandakanya isithembiso sokuba igalelo loluntu liya kuba nefuthe kwisigqibo.
    3. Uthatho-nxaxheba loluntu lukhuthaza izigqibo ezizinzileyo ngokuqaphela kunye nokunxibelelana ngeemfuno kunye nomdla wabo bonke abathathi-nxaxheba, kubandakanywa nabenzi bezigqibo.
    4. Uthatho-nxaxheba loluntu lufuna kwaye luququzelele ukubandakanyeka kwabo banokuchaphazeleka okanye abanomdla kwisigqibo.
    5. Intatho-nxaxheba yoluntu ifuna igalelo kubathathi-nxaxheba ekuyileni indlela abathatha inxaxheba ngayo.
    6. Uthatho-nxaxheba loluntu lunika abathathi-nxaxheba ngolwazi abaludingayo ukuze bathathe inxaxheba ngendlela enentsingiselo.
    7. Uthatho-nxaxheba loluntu lunxibelelana nabathathi-nxaxheba ukuba igalelo labo lisichaphazele njani isigqibo.

Amaxwebhu amazwe ngamazwe kunye nommiselo welizwe elithile uqaphela la manqanaba entatho-nxaxheba alandelayo:

(1) Ukufikelela kulwazi : Ukufikelela kulwazi lilungelo lokuqala, elisisiseko nelibalulekileyo elisisiseko senkqubo yonke yokubandakanyeka. Nangona kuthetha ukuba urhulumente uxelela uluntu ngezicwangciso zakhe kunye neentlobo zamaxwebhu afuna ukuwamkela ekuqaleni kwenkqubo, ikwagxininisa ilungelo loluntu lokufikelela kulo lonke ulwazi (umz., iidrafti, izimvo kunye nokuqiqa) kuyo yonke inkqubo. Ukufikelela kulwazi lilungelo elilawulwa yimithetho ethile. Nangona kweli nqanaba kungekho mfuneko yokusebenzisana okunzulu phakathi kukarhulumente noluntu, urhulumente akufuneki asebenzise amanyathelo anokuthintela uluntu ekufumaneni ulwazi olubalulekileyo kwinkqubo.

(2) Ukubonisana : Ukubonisana luhlobo lokuthatha inxaxheba apho urhulumente emema uluntu ukuba lunike izimvo zalo, izimvo, izimvo kunye nempendulo kuxwebhu oluthile. Nangona imiba apho uluntu luboniswana ngayo ichazwa ngurhulumente, le nkqubo kufuneka ivumele uluntu ukuba luveze izimvo zalo ngeminye imiba equlethwe kuyilo. Ukubonisana kungacwangciswa neqela elibanzi labathathi-nxaxheba abavela kuluntu. Yindlela yokusabela yokubandakanyeka - uluntu lubandakanyeka kuba urhulumente ucela oku. Nangona kunjalo, oku akuthethi ukuba uluntu alunakucela ukubonisana nalo. Enyanisweni, kufuneka luthathe amanyathelo kwaye lukhumbuze amaqumrhu karhulumente ngemfuneko yokucelwa ukuba aphawule ngemithetho eya kubachaphazela.

(3) Ukubandakanyeka ngokukhutheleyo ngencoko nobudlelwane: Ukubandakanyeka ngokukhutheleyo (intsebenziswano) ekwenzeni umthetho kuthetha intsebenziswano kunye noxanduva oluqhutywa ngokubambisana kuzo zonke izigaba zenkqubo yokwenza izigqibo (ukuseta i-ajenda, ukuchongwa kwemicimbi, ukubhalwa, ukwenza izigqibo kunye nokuphunyezwa). Luhlobo oluphezulu lokubandakanyeka; lunokuchazwa njengemeko apho abameli boluntu babelana ngesihlalo etafileni nabameli bakarhulumente. Eli nyathelo linokuvela kumacala omabini. Nangona kufuneka kubekho isivumelwano malunga neenjongo ezifanayo zenkqubo, abo babandakanyekayo kuluntu kufuneka bakwazi ukugcina ukuzimela kwabo, kunye nokuxhasa nokukhankasela izisombululo abafuna ukuzibona zamkelwe. Ingxoxo yindlela esebenzayo yokubandakanyeka. Enyanisweni, incoko iyimfuneko kubudlelwane bentsebenziswano. Ifuna "unxibelelwano oluphakathi kwamacala amabini olwakhelwe kwiminqweno efanayo kunye neenjongo ezinokubakho zokwabelana ukuqinisekisa ukutshintshiselana rhoqo ngeembono." Ingxoxo yindlela esisiseko yentsebenziswano eyakhelwe malunga nomba othile womdla kwaye kufuneka ikhokelele kwiziphumo ezivunyiweyo ngokubanzi.

Isakhelo sokuthatha inxaxheba koluntu

Ukuqinisekisa ukuba amagalelo abalulekileyo eeCSOs afakwe kwinkqubo yokwenziwa kwezigqibo zezopolitiko ngaphandle kocalucalulo, kufuneka imeko evumelayo. Iimeko zokusingqongileyo ezivumelayo ziquka:

    • umthetho,
    • ukubambelela kwimigaqo esisiseko yedemokhrasi,
    • intando yezopolitiko,
    • umthetho ovumayo,
    • iinkqubo ezicacileyo,
    • inkxaso yexesha elide kunye nezibonelelo zoluntu oluzinzileyo kunye
    • iindawo ekwabelwana ngazo iingxoxo kunye nentsebenziswano.

Le miqathango ivumela unxulumano olwakhayo phakathi kwee-NGO kunye namagunya oluntu olwakhelwe phezu kokuthembana kunye nokuqondana kwedemokhrasi yothatho-nxaxheba.

IPalamente yoMzantsi Afrika – iModeli yoThatho-nxaxheba loLuntu yowama-2020

Umthwalo Loading ...
I-EAD logo Ukuthatha ixesha elide?
Layisha kwakhona Layisha kwakhona uxwebhu
| vula Vula kuthebhu entsha

Khuphela [1.29 MB]

IPalamente yoMzantsi Afrika – iModeli yoThatho-nxaxheba loLuntu yowama-2021

Umthwalo Loading ...
I-EAD logo Ukuthatha ixesha elide?
Layisha kwakhona Layisha kwakhona uxwebhu
| vula Vula kuthebhu entsha

Khuphela [435.46 KB]